Автор И. Мухlамадов. Июнь 2026 сон.

Исана 50 сон т1убала машгьурав г1алимчи, техникиял г1елмабазул доктор, профессор, Дагъистаналъул АССРалъул мустах1икъав г1елмияв х1аракатчи, ракетабазул яргъилгун космосалъул технологиязул разработчик, нилъер районцов, Т1анусиса Г1алиевазул ц1ар раг1араб хъизамалда кунч1араб цогиги гвангъараб ц1ва – Шамил Г1алиевас жиндирго г1елмиябгун лъай кьеялъул х1аракатчилъи байбихьаралдаса. Гьединго, гьал къоязда т1аде щола гьев гьавураб къоги. Г1алимчиясда к1иябго байрамги баркун, районалъул СМИязул къокъа гьесул х1алт1улаб кабинеталде гьоболлъухъе щвейдал, нижеда гьоркьоб ккана гьадинаб гара-ч1вари:

- Шамил Гьиматович, т1оцебе кин рак1алде ккараб г1елмияб нух т1аса бищизе? -

Дие лъимерлъул заманалдаго ц1акъ интерес бук1унаан бакъ-моц1алъулгун ц1вабзазул. Къаси-къаси кидаго ц1вабзазухъ валагьун вук1унаан гьит1инав дун. Гьезул г1емерлъиялъги гвангъиялъги рик1к1алъиялъги г1ажаиблъизавурав дир пикрабазул кунч1и киса-кибего щолаан. Дица чанго нухалъ х1албихьана гьезул къадар рик1к1инеги, амма бажаруларон. Г1елмуялде т1амураб т1оцебесеб галилъун рик1к1ине бегьула Избербашалда бук1араб Интернатги лъималазул рукъги цадахъ бугеб бак1алде щвей. Инсуца гьениве ц1ализе кьун вук1ана дун. Гьениб дида т1оцебе бихьана ралъад ва гьелъ жеги ц1ик1к1ун г1ажаиблъизавуна дун. Дида ч1ах1иял умумуз бицунеб раг1улаан цо лъилалиго т1убараб г1умру ун бугин иццул бет1ер балагьулаго, амма кинго батун гьеч1илан. Гьеб хабарги рак1алде щун, дица пикру гьабуна гьадиг1ан к1удияб ралъад г1езег1ан г1емераб лъим гьанибе лъица ва кинандай т1урабин абун. Амма киг1ан ургъаниги, дида гьелъие жавабги батулеб бук1инч1о. Дица гьеб ц1ехолеб бук1ана сверухъ ругелщиназдаги.

Автор Ш. Хъазанбиева. Июнь 2026 сон.

Эбелалъул кочIол хIайранаб бакъан,                                      МугIрул киниялда байбихьи бугеб.                                      Сабрудал расеназ куркьбал гъураб гьелъ,                            Дуниял сверул лъимергун цадахъ.                                    МагIуялъ лъалъараб, рухIелалъ цIураб,                         Нуцалай, дур кочIол роцен кинабдай?                                  РекIел тIегь бекараб къваридал къояз,                              ЦIидасан угьдичIищ дур кинидахъ кечI?                МухIамадханида цадахъ битIараб                                    Дур кечI пашманго тIад буссун бачIана.                            Гьев цIунизе жинхъа бажаричIила,                          Гьелъул угьди рагIун, сородана мун.                                      Нуцалай, бахиллъун йиго дун дуда,                                        Дур къохIехьеялда ва къвакIиялда.                      Аллагьасул хъвайин, гьесул къадарин,                                  Къадруяб дур кечIалъ ахIулеб буго.                                        - ЧIаго тIад вуссинин къотIиги гьабун,                                Ун гурищ вукIарав, МухIамадхан, мун.                      Кинида кьучI лъураб бабал кочIое,                                      Кьураб рагIиялъе щай мутIигIлъичIев?                          - Эбелалъул кочIол хIайранаб сарин,                                         ВатIаналъул кечIгун цолъана дие.                                    Россиялъул солдат, улкаялъул вас –                                ВатIаналъе гIоло къанщана берал.                                  Эбелалъул кочIой дун хилиплъичIо,                       Хиянат гьабуна рекIкIаб гуллица.                                Гьеб кечIалъ малъана жеги гьитIинго,                                Эбелги ватIанаги цо даражайин.                                  Эбел, дур кочIое дун хилиплъичIо –                                Гьеб гурищ букIараб дур кочIол магIна?                              Улбузул кечI цIунун, босана дир рухI –                                  Тарбиялъул дарсал гьедин рукIинчIищ?     

Автор И. Мухlамадов. Июнь 2026 сон.

13 маялда Хунзахъ т1обит1ана КПРФалъул районалъул отделениялъул партиялъул х1исабкьеялъулгун рищиялъулаб конференция.

Т1оцевесев секретарь Мух1амад Мух1амадовас х1исаб кьуна ахирисеб к1иго соналда жаниб гьабураб х1алт1ул. Гьедин, районалдаса партиялде лъугьун вуго 12 чи ва жакъа гьенив г1ун вуго 95 член. Бак1арун буго 17 000 гъурущ взносазул. 2025 соналъ т1орит1арал рищиязда бак1алъулаб отделениялдасан лъабго участокалде депутатлъиялде рихьизарун рук1ун руго 13 кандидат. Гьездасан анлъго кандидат вищун вуго бак1алъулаб самоуправлениялде депутатлъун, гьездасанги лъабго депутат ворч1ана райсобраниялде. Араб соналъул августалда партиялъул бак1алъулаб отделениялъул командаялъ г1ахьаллъи гьабуна республикаялъул т1оцевесев президент Мух1у Г1алиевасул 80 сонилаб юбилеялда хурхун т1обит1араб руччабазул волейболалъул турниралда.

Автор И. Мухlамадов. Май 2026 сон.

15 маялда Хунзахъ Ш. Шамхаловасул ц1аралда бугеб маданияталъул к1алг1аялда т1обит1ана райцентралъул данделъи. Гьелда г1ахьаллъи гьабуна росдал бегавул Мух1амад Т1алх1атовас, гьесул заместитель Т1агьир Мух1амадовас, диниялгун жамг1иял х1аракатчаг1и Ах1мад Абужанатовас,  Малах1усен Х1усеновас ва Къурамух1амад Абух1овас.

Данделъаразе саламги кьун, бегавул Мух1амад Т1алх1атовас жамаг1аталда цебе х1исаб кьуна жив хъулухъалде вач1аралдаса нахъе гьабураб х1алт1ул. Гьедин, чабахги бан ва цо-цо бак1аздасан г1ат1идги гьарун къач1ан руго райцентралдаса Гъонохъ, Хьини ва Нак1к1икь росабалъе унел нухал. Къач1ан руго Гъонохъ, Байикь, Ч1ондокь ва Гиничукь росабазул жанисел къват1ал. Ч1ондокь х1адурун буго спортивияб инвентарь лъезе площадка. Гьединго чабахги баччун ва цо-цо къват1азде хъил ва бетон т1ун къач1ана райцентралъул къват1ал.

Автор И. Мухlамадов. Май 2026 сон.

Машгьурав г1алимчи, литературовед, фольклорист, филологиял г1елмабазул доктор, бат1и-бат1иял суалазда хурхун 300 ялдасаги ц1ик1к1ун г1елмиял х1алт1абазул автор, филологиялъул бут1аялда Россиялъул г1елмабазул академиялъул (РАН) Югалъулаб Россиялда вахъарав т1оцевесев академик, «Х1урматалъул г1аламат», «Халкъазул гьудуллъиялъул» ва цогидалги г1емерал пачалихъиял шапакъатазул бет1ергьан, нилъер ракьцояв, Ц1адаса Х1амзатил машгьураб хъизамалда кунч1араб цогиги гвангъараб ц1ва - Х1ажи Х1амзатов гьавуралдаса 100 сон т1убаялда хурхарал тадбирал т1орит1ана исана лъаг1ел байбихьаралдаса нахъе цин Москваялда, хадуб Мах1ачхъалаялда. Амма исанасеб сон районалда г1алимчиясул сонлъун лъазабун бук1инги х1исабалде босун, тахшагьаразда т1орит1араздаса къеч1еб даражаялда академикасул юбилей к1одо гьабуна 14 маялда гьесул гьит1инаб Ват1ан – Хунзахъги.

Гьедин, тадбир байбихьана радал, Ц1ада росулъ рик1к1ен г1емерал гьалбаз районалъул нухмалъигун цадахъ г1алимчиясе бараб памятникалда цере т1угьдул лъеялдасан. Хадуб гьел щвана Ц1адаса Х1амзатил рукъ-музеялде, халгьабуна гьениб г1уц1ун бук1араб тематикияб цебелъеялъухъги.

Автор И. Мухlамадов. Май 2026 сон.

5 маялда райадминистрациялда т1обит1ана районалъул терроризмалда данде къеркьеялъул комиссиялъул (АТК) иргадулаб данделъи. Гьелда г1ахьаллъи гьабуна районалъул бет1ер, комиссиялъул председатель Нурмух1амад Задиевас, гьесул заместитель Х1амид Гьит1иновас, республикаялъул УФСБялъул Хунзахъ бугеб районазда гьоркьосеб отделалъул нухмалъулев Шамил Г1умаровас, РЭСалъул ц1ияв начальник Г1умар Г1исаевас, муниципалитеталда ругел МЧСалъул, къуваталъулалгун ихтиярал ц1унулел идарабазул вакилзабаз ва цогидазги.

Киназего саламги кьун, данделъи рагьана районалъул нухмалъулес. Гьес рак1алде щвезабуна терроризмалда данде къеркьеялъул бут1аялда т1обит1улеб х1алт1и чучлъизе тезе бегьунгут1и ва т1аде щолел ругел байрамкъоязул заманалда х1инкъи гьеч1олъиялде кьолеб к1вар ц1ик1к1инабизе ккей. Гьединго кинабго х1алт1и цох1о хасал идарабазде рехун теч1ого, жалго г1адамазги ц1одорлъи гьабизе кколилан т1адеги жубана.

Автор П. Шамилова. Май 2026 сон.

22 июнь 1941 сон. Сардилъ г1ужалъ г1асияб хъудиялъ макьидаса борч1изабураб советияб халкъ. Соролеб гьаракьалъ Левитаница лъазабулеб буго, фашистазулаб Германия божут1а рек1к1 гьабун нилъер улкаялде рагъгун т1аде к1анц1анилан.

Байдабазде бак1арараб халкъ, г1одулел руччаби, рукъун заралгун къерщезарулаго цабигун ццидалъ ч1арал бихьинал, щибго бич1ч1уларого улбузул гвердазул квенч1елалги ккун иргадал гьезухъ балагьун  хаган хут1арал лъимал. Школа лъуг1иялъул сух1маталдаса къват1ире рач1унаго, балугълъиялъул аттестат кодобе щвелалде ярагъ кодоб кквезе ккарал, сух1маталде рет1ераб хъах1аб рет1ел биялъ белъараб, мусруялде сверараб аза-азар улкаялъул г1олилал.

Гьедин байбихьана 4-го соналдасаги ц1ик1к1ун халат бахъараб К1удияб Ват1анияб рагъ. Г1емер г1олилал ана рагъде эбел-инсулгун, г1агарлъиялъулгун къо-мех лъик1 гьабич1ого. Дир росулъаги ун руго гьединго бат1и-бат1иял районазда х1алт1илел рук1аралги, гьенисанго т1адги руссинч1о г1емерисел.

Автор Мухlу Гlалиев. Апрель 2026 сон.

Залму Батировалъул икъбаллъун дица рик1к1уна гьей Хунзахъ росулъ, адабияталъул рахъалъ бечедаб, художествияб раг1ул г1асрабазго къимат гьабулеб, машгьурал хъвадарухъабигун шаг1ирзабазул ват1анлъун кколеб Хунзахъ районалда гьаюрай йик1ин. Рехселин район машгьурлъизабурал халкъиял хъвадарухъабазулгун шаг1ирзабазул ц1арал: Мух1амад Сулиманов, Загьид Х1ажиев, Ц1адаса Х1амзат, Расул Х1амзатов, Фазу Г1алиева, Г1абасил Мух1амад. Шаг1ир гьеч1еб росуго батиларо гьениб. Рак1алде рач1уна Бестужев-Марлинскиясул раг1аби: «Кавказалъухъ валагьидал, шаг1ирлъун вахъинч1ищ мун, щайгурелъул гьадиг1ан зобалазде г1агарлъидал, гьевлъун вахъинч1олъи буго адаб тей».

Республикаялдаги гьеб тун къват1иехунги рик1к1уней ша­г1ирлъун Залму Батирова яхъана къисматалъ еэдун гуреб, жиндирго пагьмуялъги зах1мат бокьиялъги куцан. Гьелъул буго г1емеррахъазулаб гьунар. Гьеч1о гьелъ г1оч1ода ч1вач1еб, гьелъ­ул пикру хъинт1ич1еб цониги тема: тарих, социалияб г1умру, рек1ел балъгояб асар загьир гьабулеб лирика. Гьелъ хъвана к1иго мухъалъул, ункъмухъилал, анлъмухъилал, микьго мухъалъул асарал ва к1удиял къисабигун пьесаби. Гьелъ хъвала бигьаго, эркенго; гъираялда г1енеккула гьелъухъ ва ц1алула гьелъул аса­рал. Гьелин абуни, В. Белинскияс абухъе, «чвахун рач1унел ва т1адагьал» асарал гуро гьел.

Автор "Росдал Захlматчи". Май 2026 сон.

ХIажи ХIамзатов гьавуна 1926 соналъул щуабилеб маялда Хунзахъ районалъул ЦIада росулъ, халкъияв шагIир ЦIадаса ХIамзатил хъизамалда. 1943 соналда лъугIизабуна ГIараниб росдал школа, 1948 соналда – Дагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб институт ва 1960 соналда – КПССалъул ЦКялда цебе бугеб Партиялъул тIадегIанаб школалъул журналистикаялъул отделение.

1949-1952 соназда хIалтIана СССРалъул РАНалъул Дагъистаналъул филиалалда бугеб ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Тарихалъулгун мацIалъул ва адабияталъул институталда, цин лаборантлъун, хадуб – гIелмияв хIалтIухъанлъун ва гIелмияв секретарьлъун, 1952-1957 соназда вукIана гьебго институталда кIудияв гIелмияв хIалтIухъанлъун, КПССалъул ЦКялда цебе бугеб Дунялалъул адабияталъул институталъул Дагъистаналда бугеб филиалалъул нухмалъулевлъун. 1962-1963 соназда вукIана ИЯЛИялъул гIелмияв секретарьлъун.

Автор М. Мух1амадов. Апрель 2026 сон. 

Исана 5 маялда нилоъер ракьцояв, Ц1ада росулъа академик Х1амзатов Х1ажи Х1амзатович гьавуралдаса т1убала 100 сон. "Лъаг1алил юбилярал" рубрикаялда гъоркь нижеца газеталда рахъизе руго гьесул г1умрудулги г1елмудалги х1акъалъулъ академикасул гьудул-гьалмагъзабазул ва цадахъ х1алт1аразул рак1алде щвеялгун макъалаби.

ХIажилгун дир лъай-хъвай ккана 1984 соналъул июналда МахIачхъалаялда. Гьесул кабинеталъуве дун вачана дир мугIалим, доцент (гьанже филологиял гIелмабазул доктор, профессор) МухIума ЧIегIерчиевас. Дица лъугIизабун букIана филологияб факультет ва кодоб букIана дун аспирантураялде витIараб ва ДГПИялъул ректор АхIмад МухIамадовас гъулбасараб кагъат. Нижехъги гIенеккун, ХIажи ХIамзатовичас абуна институталда лъикIал ресал ругила гIелмуялда тIад хIалтIизе бокьарав чиясе, амма гIалимчи вахъиналъул иш дудаго бараб бугин.

Дагъистаналда гуманитарияб гIелмуялъе кьучI лъолаго, ХIажи ХIамзатовичас Дагъистаналъул гIелму бечелъизабуна адабият ва мацIал лъазариялъул, фольклор ва искусство цебетIезабиялъул цIиял пикрабаздеги масъалабаздеги кIвар кьун, гъваридал цIех-рехал гьариялдалъун. Гьес жиндирго хIаракатчилъиялъулъ пайда босулаан гIурусазул, европаялъулазул ва бакъбаккул рахъалда ругел халкъазул культураялъул лъикIабщиналдаса ва цебетIурабщиналдаса.

Автор И. Мухlамадов. Апрель 2026 сон.

3 апрелалда, цебеккун лъазабун бук1ахъе, райцентралда Ш. Шамхаловасул ц1аралда бугеб маданияталъул к1алг1аялда т1обит1ана т1адехун рехсараб темаялда тарихияб лекция. Гьеб бачине яч1ун йик1ана машгьурай тарихч1ужу, тарихиял г1елмабазул кандидат, Россиялъул г1елмабазул академиялъул (РАН) Москваялда бугеб востоковедениялъул институталъул Пат1имат Тах1наева.

Тарихч1ужуялъул г1умруялъул ва г1елмияб х1аракатчилъиялъул х1акъалъулъ къокъго бицана республикаялъул Тахо-Годил ц1аралда бугеб Миллияб музеялъул Хунзахъ бугеб филиалалъул г1елмияв х1алт1ухъан ва юридикиял г1елмабазул кандидат Мух1амад Г1амировас.

Автор И. Мухlамадов. Апрель 2026 сон.

Араб анкьалда райадминистрациялъул росдал маг1ишаталъул отделалъул начальник Мух1амад Г1алиевгун, гьесул заместитель Х1усен Г1умаровгун ва отделалъул цогидал специалисталгун цадахъ районалъул бет1ер Нурмух1амад Задиевас сапар бухьана районалъул гъутабазда ругел цо-цо маг1ишатазде.

Аслияб къаг1иялда халгьабуна гьал ахирал соназда ц1иял тарал нухмалъулезул предприятиязул хlалтlухъ. Т1оцере гьел щвана Г1обода росдал Ленинил ц1аралда бугеб СПКялде. Рехсарасаб маг1ишаталда х1алт1и г1уц1ун буго г1олохъанав ва бажари бугев нухмалъулев Х1ажимурад Нажмудиновасул нухмалъиялда гъоркь. Гьев председательлъун ккедал, бук1ун буго 83 бет1ер ч1ег1ерх1айваналъул, гьанже г1ун буго 150 бет1ер, гьездасан 109 беч1ч1улеб г1ака. 320 бет1ер г1и-боц1ул бук1араб бак1алда лъугьун буго 615.

Автор Ф. Мухlамадова. Апрель 2026 сон.

Руго хвасар гьариялъул хъулухъал: 01, 02, 03 …. ва буго Дагъистан, 05. Къого соналъ цебег1анго дадал г1арцуца къват1исеб х1укуматалда г1умру гьабизе ворч1арав «ц1ияв дагъистанияс» хъван бук1ана «Щай дие дагъистаниял рокьуларел?» абураб жиндирго ват1аналде «лаг1араб» макъала. Гьелда ничгьеч1ица жужах1алъул къавмалъулг1анги рехсеч1еб г1унгут1и тун бук1инч1о Муг1рул Улкаялъул г1адамазул.

Амма дагъистанияз щибаб къойил (СВОялда, ракълилаб г1умруялда т1абиг1ияб балагьалъул къох1ехьеялда…) рихьизарулел бах1арчиял гьунараз, ях1 бугел ишаз кьарияб килас лъола дов хиянатчияс къираралъул г1аксалда иш бук1иналда т1ад.

28 март лъугьана Дагъистаналъе тохлъизарураб ва зах1матаб х1албихьилъун-107 соналъ бук1инч1еб г1адаб гучаб т1абиг1ияб балагьалъул асирлъуде ккана чанго росу, аза-азар мискин-пакъир, мац1 лъалареб боц1и. Метеорологаз моц1ие бегьулеблъун бихьизабураб ц1адал къадаралдаса 417 % ц1ик1к1ун бана гьеб Аллагьасул х1алк1олъиялдалъун, цо сордо-къоялда жаниб.

Автор Ш. Хъазанбиева. Апрель 2026 сон.

Нилъер ракьцояв, Дагъистаналъул халкъияв хъвадарухъан, Шапи Казиев рак1алде щвезавиялъе г1оло бюст-памятник рагьана республикаялъул тахшагьаралда, Тахо-Годил ц1аралда бугеб миллияб музеялда. Исана гьес т1убалаан 70 сон. Гьеб памятник х1адур гьабуна хъвадарухъанасул лъик1ав гьалмагъ, ц1ар раг1арав скульптор Мух1амад-Г1али Г1алиевас. Памятник рагьиялъул тадбиралда г1ахьаллъи гьабуна хъвадарухъанасул г1ага-божараз, гьесул гьудул-гьалмагълъиялъ, художниказгун архитектораз ва журналистаз. Данделъараз хъвадарухъан рак1алде щвезавуна сих1къот1иялъул лах1заталдалъун ва гьесул г1умрудулгун творчествоялъул бициналдалъун.

Автор И. Мухlамадов. Апрель 2026 сон.

Гьал къоязда байбихьана Дагъистан республикаялъул Бет1ерасулгун Х1укуматалъул Администрациялъ Украинаялда унеб бугеб хасаб рагъулаб операциялъул г1ахьачаг1аздагун ветераназда гьоркьоса махщел камилал нухмалъиялъул кадрал х1адуриялъул мурадалда г1умруялде бахъинабулеб бугеб «Доблесть гор» абураб программаялъул лъабабилеб модуль. Гьелъул модератораллъун ккола улкаялъул Президентасда цебе бугеб Россиялъул халъкъияб маг1ишаталъулгун пачалихъияб хъулухъалъул пачалихъияб управлениялъул т1адег1анаб школалъул (РАНХ и ГС) экспертал, ай программаялъул г1ахьалчаг1азе лъай кьолеб буго улкаялъул бищунго лъик1ал муг1алимзабаз. Гьедин, к1иго анкьица халат бахъине бугеб модулалда рекъон гьелъул г1ахьалчаг1аз камил гьабизе буго регионалиябгун муницалияб нухмалъиялъе жидерго бугеб бажари.

Рехсараб программаялда г1ахьаллъи гьабулеб буго нилъер ракьцояв, Хунзахъ росулъа Т1алх1ат Мух1уевасги. Конкурсалъул х1асилазда рекъон байбихьудасанго гьелда г1ахьаллъарал 1500 ялдасаги ц1ик1к1ун чиясда гьоркьосан гьев ворч1ун вуго т1аса рищарал финалистазул 35 чиясдасан г1уц1араб сиях1алде.